                        Wprowadzenie do FreeBSD i Uniksa

  Annelise Anderson

   <andrsn@andrsn.stanford.edu>

   Zmiana: 8def749c53
   2013-11-13 07:52:45 +0000 autorstwa Hiroki Sato.
   Abstrakt

   Niniejsze wprowadzenie przeznaczone jest dla osob nie znajacych ani
   FreeBSD, ani Uniksa; omowione sa tu zagadnienia podstawowe. Zakladam, ze
   korzystasz z FreeBSD w wersji 2.0.5 lub pozniejszej, a twoj system ma
   (przynajmniej na razie) jednego uzytkownika (ciebie). Powinienes tez dosc
   dobrze znac DOS-a/Windows lub OS/2.

   [ HTML z podzialem na podstrony / Pojedyncza strona HTML ]

     ----------------------------------------------------------------------

   Spis tresci

   1. Logowanie sie i wychodzenie z systemu

   2. Dodawanie uzytkownika z uprawnieniami roota

   3. Rozgladanie sie

   4. Gdzie szukac pomocy i informacji

   5. Edycja tekstu

   6. Drukowanie plikow w DOS-ie

   7. Inne przydatne polecenia

   8. Co dalej

   9. Wlasne srodowisko pracy

   10. Na koniec

   11. Uwagi mile widziane

1. Logowanie sie i wychodzenie z systemu

   Gdy ujrzysz komunikat login:, zaloguj sie jako uzytkownik utworzony
   podczas instalacji lub jako root (konto root jest juz w systemie; root
   moze dostac sie wszedzie i robic co mu sie podoba, takze usuwac wazne
   pliki, wiec trzeba z nim uwazac). Znaki % i # sa znakami gotowosci (moga
   wygladac inaczej), przy czym % odpowiada zwyklemu uzytkownikowi, a # kontu
   roota.

   Aby sie wylogowac (i powrocic do komunikatu login:), napisz:

 # exit

   Oczywiscie, wydane polecenia potwierdza sie wciskajac enter. Trzeba takze
   pamietac, ze Unix rozroznia male i duze litery, wiec exit i EXIT to nie to
   samo.

   By wylaczyc komputer, napisz

 # /sbin/shutdown -h now

   By natomiast uruchomic go ponownie

 # /sbin/shutdown -r now

   lub

 # /sbin/reboot

   Ponowne uruchomienie mozna tez wykonac za pomoca Ctrl+Alt+Delete. W
   obecnych wydaniach FreeBSD jest to odpowiednik /sbin/reboot, i korzystanie
   z niego jest o wiele lepszym rozwiazaniem od uzywania przycisku reset. Nie
   masz przeciez ochoty na ponowna instalacje, prawda?

2. Dodawanie uzytkownika z uprawnieniami roota

   Jezeli nie dodawales uzytkownikow podczas instalacji systemu, i jestes
   zalogowany jako root, powinienes teraz utworzyc uzytkownika poleceniem

 # adduser

   Przy pierwszym korzystaniu z adduser moga pojawic sie pytania o pewne
   ustawienia domyslne. Na przyklad jako domyslna powloke mozesz wybrac
   csh(1) zamiast sh(1), jesli proponowana bedzie sh. Aby zaakceptowac
   sugerowane ustawienia, wcisnij po prostu enter. Domyslne ustawienia
   trafiaja do pliku /etc/adduser.conf, ktory mozna samodzielnie edytowac.

   Dla przykladu, chcesz dodac uzytkownika marek o nazwisku Marek Piegus. Dla
   bezpieczenstwa przydziel markowi haslo (chocby w obawie przed
   wszedobylskimi dzieciakami). Gdy zobaczysz pytanie, do jakich innych grup
   ma nalezec marek, wpisz wheel

 Login group is ``marek''. Invite marek into other groups: wheel

   Dzieki temu po zalogowaniu sie jako marek bedzie mozna skorzystac z
   polecenia su(1) by zostac rootem. Nie bedziesz juz teraz besztany za
   logowanie sie jako root.

   Mozesz przerwac adduser w dowolnym momencie wciskajac Ctrl+C, na koniec
   bedziesz tez miec mozliwosc zatwierdzenia nowego uzytkownika lub
   odrzucenia go, wpisujac n. Jesli chcesz, mozesz dodac drugiego
   uzytkownika; gdy bedziesz zmieniac ustawienia konta marka i cos pojdzie
   nie tak, bedziesz miec zapas.

   Po wykonaniu powyzszych czynnosci, wpisz exit aby moc znow sie zalogowac,
   i zaloguj sie jako marek. Nalezy raczej pracowac jako zwykly uzytkownik,
   jesli nie sa potrzebne uprawnienia roota (i zwiazane z nimi ryzyko).

   Jesli wczesniej dodales uzytkownika i chcesz dac mu mozliwosc zostania
   rootem za pomoca su, mozesz to zrobic logujac sie jako root i modyfikujac
   plik /etc/group; dopisz marka w pierwszej linii tego pliku (grupa wheel).
   Wczesniej jednak powinienes zapoznac sie z edytorem vi(1), lub skorzystac
   z prostszego edytora ee(1) dostepnego w nowych wersjach FreeBSD.

   Uzytkownika usuwa sie poleceniem rmuser.

3. Rozgladanie sie

   Zaloguj sie jako zwykly uzytkownik, rozejrzyj sie wokolo i sprobuj
   skorzystac z kilku polecen sluzacych uzyskiwaniu informacji i pomocy.

   Oto niektore polecenia z krotkim opisem:

   id

           Pokazuje kim jestes.

   pwd

           Pokazuje gdzie jestes, czyli biezacy katalog.

   ls

           Wyswietla liste plikow w biezacym katalogu.

   ls -F

           Wyswietla liste plikow w biezacym katalogu, znakiem * oznaczajac
           pliki wykonywalne, znakiem / katalogi, a znakiem @ dowiazania
           symboliczne.

   ls -l

           Wyswietla liste plikow w dlugim formacie, pokazujac rozmiar, date,
           uprawnienia.

   ls -a

           Wyswietla rowniez pliki ukryte (o nazwie rozpoczynajacej sie
           kropka). Gdy jestes rootem, pliki ukryte sa pokazywane bez
           stosowania opcji -a.

   cd

           Zmiana katalogu. cd .. przechodzi o jeden poziom wyzej; uwaga na
           odstep po cd. cd /usr/local przejdzie do wskazanego katalogu. cd ~
           przechodzi do domowego katalogu obecnego uzytkownika, np.
           /usr/home/marek. Poleceniem cd /cdrom, a nastepnie ls mozesz
           przekonac sie, czy Twoj CDROM jest zamontowany i czy dziala.

   view nazwapliku

           Pokazuje zawartosc pliku (o nazwie nazwapliku) bez mozliwosci
           dokonywania zmian. Sprobuj napisac view /etc/fstab. Wpisz :q by
           zakonczyc.

   cat nazwapliku

           Pokazuje na ekranie zawartosc pliku nazwapliku. Jesli jest on zbyt
           duzy i widac tylko koniec, wcisnij ScrollLock i posluz sie
           strzalka w gore by przesunac sie wstecz. ScrollLock moze byc tez
           stosowany przy przegladaniu dokumentacji systemowej. By zakonczyc
           przewijanie, ponownie wcisnij ScrollLock. Mozesz wyprobowac cat na
           ukrytych plikach w Twoim katalogu domowym: cat .cshrc, cat .login,
           cat .profile.

   W .cshrc znajdziesz aliasy dla polecenia ls (sa bardzo wygodne). Wlasne
   aliasy mozesz tworzyc modyfikujac plik .cshrc. Gdy chcesz udostepnic
   aliasy wszystkim uzytkownikom, umiesc je w pliku konfiguracyjnym csh dla
   calego systemu, /etc/csh.cshrc.

4. Gdzie szukac pomocy i informacji

   Oto niektore przydatne zrodla pomocy. Tekst oznacza cos, co wpisales;
   zwykle bedzie to jakies polecenie lub nazwa pliku.

   apropos tekst

           Wszystkie wystapienia tekstu w bazie danych whatis.

   man tekst

           Dokumentacja systemowa na temat tekstu. Jest to podstawowe zrodlo
           informacji w systemach Un*ksowych. Przykladowo man ls podpowie,
           jak korzystac z polecenia ls. Nacisnij Enter by przejsc dalej,
           Ctrl+B by zobaczyc poprzednia strone, Ctrl+F by zobaczyc nastepna,
           q albo Ctrl+C aby zakonczyc.

   which tekst

           Znajduje tekst w sciezce uzytkownika.

   locate tekst

           Pokazane beda wszystkie sciezki, w ktorych znaleziony zostal
           tekst.

   whatis tekst

           Informuje, jak dziala polecenie tekst i na ktorej stronie
           dokumentacji systemowej znajduje sie jego opis. Wpisujac whatis *
           otrzymasz opis wszystkich plikow w biezacym katalogu.

   whereis tekst

           Odnajduje plik tekst i podaje jego pelna sciezke.

   Sprobuj uzyc whatis by otrzymac opisy najczesciej uzywanych polecen, na
   przyklad cat, more, grep, mv, find, tar, chmod, chown, date i script. more
   pozwala na ogladanie kolejnych stron jedna po drugiej (znane z DOS'a), na
   przyklad ls -l | more lub more nazwapliku. Znak * dziala jak szablon, np.
   polecenie ls w* pokaze pliki o nazwach zaczynajacych sie litera w.

   Niektore z powyzszych polecen moga dzialac nie calkiem prawidlowo.
   Dzialanie locate(1) i whatis(1) uzaleznione jest od bazy danych, ktora
   aktualizowana jest raz na tydzien. Jezeli nie planujesz zostawiac
   wlaczonego komputera (z uruchomionym FreeBSD) na weekend, powinienes co
   jakis czas uruchomic polecenia codziennej, cotygodniowej i comiesiecznej
   obslugi. Uruchamiaj je jako root i daj kazdemu z nich nieco czasu na
   wykonanie pracy przed uruchomieniem kolejnego.

 # periodic daily
 pominieto wyniki
 # periodic weekly
 pominieto wyniki
 # periodic monthly
 pominieto wyniki

   Jezeli nudzi cie czekanie, wcisnij Alt+F2 by przejsc do nastepnej konsoli
   wirtualnej i ponownie sie zalogowac; w koncu to system wielodostepny i
   wielozadaniowy. Tak czy inaczej, uruchomione polecenia beda zapewne
   wypisywac na ekranie komunikaty; mozesz wyczyscic ekran wpisujac clear.
   Gdy polecenia obslugi zakoncza prace, mozesz zajrzec do /var/mail/root i
   /var/log/messages.

   Wykonywanie tego typu polecen jest czescia administracji systemem - a jako
   samodzielny uzytkownik systemu jestes administratorem sam dla siebie.
   Wlasciwie wszystko, co wymaga uprawnien roota, to administracja systemem.
   Zagadnienia z tym zwiazane nie sa zbyt dobrze omowione nawet w opaslych
   ksiegach o Uniksie, gdzie czesto wiele miejsca poswiecone jest omowieniu
   rozwijanych menu w menedzerach okien. Jesli chcesz, mozesz zaopatrzyc sie
   w jedna z dwoch najpopularniejszych ksiazek o administrowaniu systemem,
   pierwsza z nich to UNIX System Administration Handbook autorstwa Evi
   Nemeth i in. (Prentice-Hall, 1995, ISBN 0-13-15051-7), wydanie drugie z
   czerwona okladka; druga napisana przez AEleen Frisch Essential System
   Administration (O'Reilly & Associates, 1993, ISBN 0-937175-80-3). Ja
   korzystalam z tej pierwszej.

5. Edycja tekstu

   Konfigurowanie systemu wiaze sie z edytowaniem plikow tekstowych.
   Wiekszosc z nich znajduje sie w katalogu /etc; do ich modyfikacji wymagane
   beda uprawnienia roota. Mozesz poslugiwac sie prostym edytorem ee,
   jednakze na dluzsza mete warto nauczyc sie obslugi edytora vi. Znakomite
   wprowadzenie do vi mozna znalezc w /usr/src/contrib/nvi/docs/tutorial;
   jesli go tam nie ma, mozesz pobrac je przez FTP z ftp.cdrom.com z katalogu
   FreeBSD/FreeBSD-current/src/contrib/nvi/docs/tutorial.

   Zanim zabierzesz sie za edycje pliku, dobrze byloby zrobic jego kopie
   zapasowa. Jezeli na przyklad chcesz edytowac /etc/rc.conf, mozesz przejsc
   do katalogu /etc poleceniem cd /etc i napisac:

 # cp rc.conf rc.conf.orig

   W rezultacie plik rc.conf zostalby skopiowany jako rc.conf.orig. Moglbys
   pozniej przywrocic oryginalny plik kopiujac rc.conf.orig jako rc.conf.
   Jeszcze lepszym wyjsciem jest przeniesienie pliku (zmiana nazwy) i
   pozniejsze skopiowanie go z powrotem:

 # mv rc.conf rc.conf.orig
 # cp rc.conf.orig rc.conf

   Polecenie mv zachowuje oryginalna date i wlasciciela pliku. Mozesz juz
   edytowac rc.conf. Gdy zechcesz powrocic do poprzedniego pliku, napisz mv
   rc.conf rc.conf.moje (o ile chcesz rowniez zachowac swoja wersje), a
   nastepnie

 # mv rc.conf.orig rc.conf

   Powrocisz w ten sposob do poprzedniego stanu.

   Edycje pliku rozpoczyna sie poleceniem

 # vi nazwapliku

   Do poruszania sie w tekscie uzyj klawiszy strzalek. Klawisz Esc powoduje
   przelaczenie vi w tryb polecen. Oto niektore z polecen:

   x

           usuniecie litery pod kursorem

   dd

           usuniecie calego wiersza

   i

           wstawianie tekstu w miejscu kursora

   a

           wstawianie tekstu za kursorem

   Po wpisaniu i lub a mozesz wprowadzac tekst. Klawiszem Esc powracasz do
   trybu polecen, oto kolejne z nich

   :w

           zapisanie pliku na dysku i powrot do edycji

   :wq

           zapisanie pliku i wyjscie z edytora

   :q!

           wyjscie bez zapisywania zmian

   /tekst

           przeniesienie kursora do tekstu; /Enter (klawisz enter) znajduje
           kolejne wystapienie tekstu.

   G

           przejscie na koniec pliku

   nG

           przejscie do linii o numerze n

   Ctrl+L

           przerysowanie ekranu

   Ctrl+b i Ctrl+f

           przejscie wstecz i do przodu o jeden ekran, podobnie jak w more i
           view.

   Mozesz pocwiczyc korzystanie z vi w katalogu domowym; utworz nowy plik
   poleceniem vi nazwapliku, sprobuj wpisac i usunac tekst, zapisac plik i
   nastepnie go wczytac. vi moze niekiedy sprawiac niespodzianki, gdyz jest w
   gruncie rzeczy bardzo skomplikowany. Czasami zdarza sie, ze niechcacy
   wydasz polecenie, ktore zachowa sie inaczej niz oczekiwales. (Niektorzy
   naprawde lubia vi, jest o wiele potezniejszy od DOS-owego edytora EDIT;
   poszukaj informacji o poleceniu :r.) Jesli bedziesz miec klopoty,
   wciskajac Esc wroc do trybu polecen i sprobuj jeszcze raz; czesto zapisuj
   poleceniem :w, i uzywaj :q! by wyjsc i zaczac od nowa (od ostatniego
   uzycia :w) jesli to konieczne.

   Mozesz teraz, przy pomocy cd, przejsc do /etc i zostac rootem korzystajac
   z su. Uruchom vi i zmodyfikuj plik /etc/group dodajac uzytkownika do grupy
   wheel, by mogl on otrzymywac uprawnienia roota. Dopisz przecinek i nazwe
   uzytkownika na koncu pierwszego wiersza pliku, nastepnie wcisnij Esc i
   wpisz :wq by zapisac plik i zakonczyc edycje. Efekt natychmiastowy. (Nie
   wstawiles spacji za przecinkiem, zgadza sie?)

6. Drukowanie plikow w DOS-ie

   Zapewne twoja drukarka nie jest jeszcze gotowa do pracy w FreeBSD, by wiec
   wydrukowac plik trzeba bedzie przeniesc go na dyskietke i wydrukowac w
   DOS-ie. Zalozmy, iz chcialbys uwaznie przeczytac strone dokumentacji
   omawiajaca dokonywanie zmian w prawach dostepu do plikow (co jest dosyc
   waznym zagadnieniem); mozesz ja zobaczyc wpisujac man chmod. Natomiast
   polecenie

 % man chmod | col -b > chmod.txt

   spowoduje usuniecie znacznikow formatujacych i zamiast pokazywac strone
   dokumentacji na ekranie, zapisze ja w pliku chmod.txt. Wloz teraz
   sformatowana dyskietke do stacji A, skorzystaj z su by zostac rootem, i
   wpisz

 # /sbin/mount -t msdos /dev/fd0 /mnt

   Powyzsze polecenie zamontuje stacje dyskietek w katalogu /mnt.

   Uprawnienia roota nie sa juz potrzebne, mozesz wiec wpisac exit by z
   powrotem korzystac z konta marka. Przejdz teraz do katalogu, w ktorym
   utworzyles plik chmod.txt i skopiuj go na dyskietke poleceniem:

 % cp chmod.txt /mnt

   Po wpisaniu ls /mnt powinienes zobaczyc, ze w katalogu /mnt znajduje sie
   plik chmod.txt.

   Niekiedy warto zapisac w pliku to, co wyswietla /sbin/dmesg. Mozna to
   zrobic wpisujac

 % /sbin/dmesg > dmesg.txt

   Potem mozna skopiowac dmesg.txt na dyskietke. /sbin/dmesg pokazuje
   komunikaty wyswietlane podczas ladowania systemu; mozna dzieki temu
   przesledzic przebieg procesu ladowania FreeBSD. Kiedy zadajesz pytaniena
   lub na grupie USENET, na przyklad: "FreeBSD nie chce wykryc mojego dysku,
   co zrobic?", wowczas inni beda chcieli dowiedziec sie, co pokazuje dmesg.

   Mozesz juz odmontowac stacje dyskietek (jako root), wydajac polecenie

 # /sbin/umount /mnt

   Dyskietke mozesz juz wyjac. Uruchom komputer ponownie by zaladowac DOS-a.
   Skopiuj pliki z dyskietki do jakiegos katalogu i otworz je przy pomocy
   DOS-owego EDIT-a, Notatnika Windows albo WordPada, dokonaj jakiejs drobnej
   zmiany aby wymusic zapisanie pliku, po czym wydrukuj go w sposob
   tradycyjny dla DOS-a lub Windows. Udalo sie? Strony dokumentacji
   systemowej najlepiej jest drukowac korzystajac z DOS-wego polecenia print.
   (Kopiowanie plikow z FreeBSD na zamontowana partycje DOS-a ciagle jeszcze
   bywa niebezpieczne.)

   Aby korzystac z drukarki w FreeBSD, nalezy dodac odpowiedni wpis w
   /etc/printcap oraz utworzyc katalog buforowania w /var/spool/output. Jesli
   drukarka jest podlaczona do portu lpt0 (oznaczonego LPT1 w DOS-ie), byc
   moze wystarczy tylko przejsc do /var/spool/output i (bedac rootem)
   utworzyc katalog lpd za pomoca polecenia: mkdir lpd (chyba, ze taki
   katalog juz tam jest). Od tej chwili drukarka powinna sie zglaszac podczas
   ladowania systemu, jesli jest wlaczona, a drukowanie plikow powinno byc
   mozliwe dzieki poleceniu lp lub lpr. Konfiguracja drukowania opisana jest
   w Podreczniku FreeBSD.

7. Inne przydatne polecenia

   df

           pokazuje zamontowane systemy plikow i zajmowana przestrzen.

   ps aux

           lista dzialajacych procesow. ps ax wyswietla bardziej zwiezla
           postac listy.

   rm nazwapliku

           usuniecie pliku nazwapliku.

   rm -R katalog

           usuniecie katalogu katalog wraz z podkatalogami. (ostroznie!)

   ls -R

           lista plikow w katalogu biezacym i wszystkich jego podkatalogach.
           Swego czasu stosowalam ls -AFR > where.txt aby sporzadzic liste
           wszystkich plikow w / oraz (oddzielnie) /usr, zanim poznalam
           lepsze sposoby wyszukiwania plikow.

   passwd

           zmiana hasla uzytkownika (lub roota)

   man hier

           dokumentacja Uniksowego systemu plikow

   Aby odnalezc plik nazwapliku w /usr lub jego podkatalogach, skorzystaj z
   polecenia find:

 % find /usr -name "nazwapliku"

   Mozesz wykorzystac znak * jako wzorzec nazwy "nazwapliku" (wowczas nalezy
   ja ujac w cudzyslow). Jesli wybierzesz, by find szukalo w katalogu /
   zamiast /usr, wowczas poszukiwania obejma wszystkie zamontowane systemy
   plikow, w tym CDROM i partycje DOS-owe.

   Polecenia i programy narzedziowe Uniksa sa omowione w znakomitej ksiazce
   Unix for the Impatient (wyd. drugie, Addison-Wesley, 1996), autorstwa
   Abrahamsa i Larsona. Jest takze mnostwo informacji na ten temat w
   Internecie, przykladem moze byc Unix Reference Desk.

8. Co dalej

   Masz juz wszystko, co bedzie potrzebne by sprawnie poslugiwac sie systemem
   i edytowac pliki, mozesz wiec zajac sie dostosowywaniem systemu do
   wlasnych potrzeb. Wiele przydatnych informacji mozna znalezc w podreczniku
   FreeBSD (ktory zapewne masz na dysku) oraz na stronie FreeBSD. Na stronie,
   a takze na CDROM-ie, dostepny jest rowniez pokazny zbior pakietow i
   portow. O tym, jak z nich korzystac, mozna dowiedziec sie z podrecznika
   (znajdz potrzebny pakiet, dodaj go poleceniem pkg_add
   /cdrom/packages/All/nazwapakietu, przy czym nazwapakietu jest nazwa pliku
   pakietu). Liste pakietow i portow wraz z krotkim opisem mozna znalezc na
   CDROM-ie, w cdrom/packages/index, cdrom/packages/index.txt, oraz
   cdrom/ports/index; dokladniejsze opisy znajduja sie w
   /cdrom/ports/*/*/pkg/DESCR, przy czym znaki * oznaczaja odpowiednio rodzaj
   programu i jego nazwe.

   Jezeli opis instalacji portow z CDROM-u zawarty w podreczniku wydaje ci
   sie zbyt skomplikowany (przez jakies lndir, czy cos), mozesz sprobowac
   ponizszego sposobu:

   Znajdz port, ktory chcesz zainstalowac, powiedzmy, ze bedzie to kermit. Na
   CDROM-ie znajdziesz jego katalog. Skopiuj ten katalog do /usr/local (to
   dobre miejsce na dodatkowe programy, ktore maja byc dostepne dla
   wszystkich uzytkownikow) poleceniem:

 # cp -R /cdrom/ports/comm/kermit /usr/local

   W efekcie powinien powstac katalog /usr/local/kermit zawierajacy te same
   pliki, co katalog kermita na CDROM-ie.

   Nastepnie korzystajac z polecenia mkdir utworz katalog
   /usr/ports/distfiles, chyba ze juz taki istnieje. Sprawdz teraz, czy w
   katalogu /cdrom/ports/distfiles znajduje sie plik o nazwie odpowiadajacej
   instalowanemu portowi. Skopiuj go do /usr/ports/distfiles; w obecnych
   wersjach nie trzeba tego robic, poniewaz zajmuje sie tym samo FreeBSD. W
   przypadku kermita pliku nie ma.

   Teraz poleceniem cd przejdz do podkatalogu /usr/local/kermit zawierajacego
   plik Makefile. Napisz

 # make all install

   Spowoduje to, iz wszystkie potrzebne pliki, ktorych nie ma na CDROM-ie lub
   w /usr/ports/distfiles, zostana pobrane przez FTP. Jezeli jeszcze nie
   skonfigurowales sieci, a w /cdrom/ports/distfiles nie ma pliku potrzebnego
   do instalacji, bedziesz musial uzyskac ten plik korzystajac z innego
   komputera i skopiowac go do /usr/ports/distfiles z dyskietki albo partycji
   DOS-a. Zajrzyj do Makefile (poleceniem cat, more lub view) by dowiedziec
   sie, skad wziac potrzebny plik (lokalizacja w sieci) i jak sie on nazywa.
   Jezeli sciagasz plik korzystajac z DOS-a, jego nazwa zostanie obcieta, tak
   wiec po umieszczeniu go w /usr/ports/distfiles bedziesz musial zmienic
   nazwe pliku (poleceniem mv) na prawidlowa. (Pamietaj, by pobierac pliki w
   trybie binarnym!) Przejdz z powrotem do /usr/local/kermit, odnajdz katalog
   zawierajacy Makefile, i wpisz make all install.

   Moze sie zdarzyc, ze do instalacji jakiegos portu badz pakietu wymagany
   bedzie jakis inny program. Jezeli instalacja zostanie przerwana
   komunikatem can't find unzip (nie znaleziono unzip) lub podobnym,
   prawdopodobnie trzeba bedzie zainstalowac pakiet lub port unzip by moc
   kontynuowac instalacje.

   Po instalacji wpisz rehash aby uwzglednic ewentualne zmiany sciezki.
   (Jezeli uzywajac whereis lub which czesto trafiasz na komunikat path not
   found (nie znaleziono sciezki), powinienes uzupelnic katalogi umieszczone
   w sciezce w pliku .cshrc w katalogu domowym. Sciezka pelni w Uniksie taka
   sama role jak w DOS-ie, z tym, ze (domyslnie) nie zawiera katalogu
   biezacego ze wzgledow bezpieczenstwa; chcac uruchomic plik z biezacego
   katalogu, nalezy przed jego nazwa napisac ./; bez spacji po znaku
   ukosnika.)

   Byc moze zechcesz sciagnac najnowsza wersje przegladarki Netscape z ich
   serwera FTP. (Netscape wymaga zainstalowanego X Window System.) Dostepna
   jest wersja dla FreeBSD, wiec poszukaj jej. Rozpakuj plik poleceniami
   gunzip nazwapliku oraz tar xvf nazwapliku i przenies otrzymany plik
   wykonywalny do /usr/local/bin lub podobnego. Wykonaj rehash, oraz dodaj
   nastepujace polecenia do plikow .cshrc w katalogu domowym kazdego
   uzytkownika, lub (szybciej) do pliku /etc/csh.cshrc, glownego pliku
   konfiguracyjnego csh:

 setenv XKEYSYMDB /usr/X11R6/lib/X11/XKeysymDB
 setenv XNLSPATH /usr/X11R6/lib/X11/nls

   Zakladamy tu, ze plik XKeysymDB i katalog nls znajduja sie w
   /usr/X11R6/lib/X11; jesli tak nie jest, odnajdz je i umiesc tam.

   Jezeli poczatkowo zainstalowales Netscape jako port z CDROM-u (lub FTP),
   nie umieszczaj nowego pliku wykonywalnego w miejscu starego
   /usr/local/bin/netscape; jest to zwykly skrypt powloki zajmujacy sie
   przygotowaniem zmiennych srodowiskowych. Zamiast tego zmien nazwe nowego
   pliku na netscape.bin i zastap poprzedni plik wykonywalny
   /usr/local/netscape/netscape.

9. Wlasne srodowisko pracy

   Najwazniejszym elementem srodowiska pracy jest powloka. W DOS-ie role
   powloki pelni command.com. Powloka zajmuje sie przetwarzaniem polecen
   wpisywanych w linii polecen, jest wiec posrednikiem w komunikacji z
   systemem operacyjnym. Moze takze wykonywac skypty, podobne do znanych z
   DOS-a plikow wsadowych, skladajace sie z serii polecen wykonywanych bez
   ingerencji uzytkownika.

   W FreeBSD zainstalowane sa dwie powloki: csh i sh. csh dobrze obsluguje
   linie polecen, skrypty powinny byc jednak pisane w sh (lub bash). Wpisujac
   echo $SHELL mozesz dowiedziec sie, z jakiej powloki korzystasz.

   Powloka csh jest niezla, jednakze tcsh potrafi wszystko to, co csh i
   jeszcze wiecej. Umozliwia wywolywanie wczesniej wpisanych polecen za
   pomoca klawiszy strzalek. Pozwala uzupelniac nazwy plikow przy pomocy
   klawisza Tab (csh wykorzystuje do tego Esc), jak rowniez powrot do
   ostatnio odwiedzonego katalogu poleceniem cd -. W tcsh mozna tez w prosty
   sposob zmienic swoj znak zachety. Wszystko to bardzo ulatwia zycie.

   Nowa powloke instaluje sie w nastepujacy sposob:

    1. Zaintaluj powloke w postaci portu lub pakietu. Wpisz rehash, a potem
       which tcsh (zakladajac, ze instalujesz tcsh), by miec pewnosc, ze
       instalacja powiodla sie.

    2. Dzialajac jako root, dopisz w pliku /etc/shells wiersz odpowiadajacy
       nowej powloce, w naszym przypadku /usr/local/bin/tcsh, i zapisz
       zmiany. (W przypadku niektorych portow moze byc to zrobione
       automatycznie.)

    3. Aby na stale zmienic swoja powloke na tcsh, skorzystaj z polecenia
       chsh. Mozesz takze wpisac tcsh w linii polecen, by zmienic powloke bez
       powtornego logowania sie.

  Uwaga:

   Zmiana powloki roota na inna niz sh lub csh we wczesnych wersjach FreeBSD
   i wielu wersjach Uniksa moze okazac sie niebezpieczna, poniewaz moze
   prowadzic do braku dzialajacej powloki w trybie jednego uzytkownika. Mozna
   sobie z tym poradzic stosujac su -m do zostania rootem, dzieki czemu
   mozliwe jest korzystanie z tcsh, gdyz powloka jest elementem srodowiska.
   Aby takie rozwiazanie bylo stosowane na stale, utworz alias w .tcshrc
   dopisujac polecenie alias su su -m

   Podczas uruchamiania, tcsh odczytuje pliki /etc/csh.cshrc i
   /etc/csh.login, podobnie jak to robi csh. Ponadto wczytywane sa pliki
   .login i .cshrc, chyba, ze istnieje plik .tcshrc. Mozna go utworzyc
   kopiujac po prostu plik .cshrc jako .tcshrc.

   Gdy powloka tcsh jest juz zainstalowana, mozesz zajac sie wyborem
   odpowiadajacego ci znaku zachety. Szczegolowo jest to opisane w
   dokumentacji tcsh, przykladowe polecenie przedstawione ponizej wpisane do
   .tcshrc spowoduje, iz znak zachety bedzie informowal o tym, ile wydales
   polecen, ktora jest godzina, oraz jaki jest biezacy katalog. Na koncu
   pojawi sie znak >, jesli jestes zwyklym uzytkownikiem, lub znak #, jesli
   jestes rootem:

   set prompt = "%h %t %~ %# "

   Powyzszy wiersz umiesc w miejscu starego "set prompt", albo pod
   "if($?prompt) then". Poprzedni wiersz zamien w komentarz, dzieki temu
   bedziesz mogl do niego wrocic, jesli zechcesz. Przepisz dokladnie spacje i
   cudzyslowy. Aby plik .tcshrc zostal przeczytany ponownie, wpisz source
   .tcshrc.

   Liste innych zmiennych srodowiskowych uzyskac mozna korzystajac z
   polecenia env. Lista zawiera domyslny edytor, program do przegladania
   plikow tekstowych, typ terminala i wiele innych. Jezeli logujesz sie do
   systemu przez siec i jakis program nie daje sie uruchomic z powodu
   nieodpowiedniego terminala, przydatne moze okazac sie polecenie setenv
   TERM vt100.

10. Na koniec

   Majac uprawnienia roota, mozna odmontowac CDROM poleceniem /sbin/umount
   /cdrom, nastepnie wyjac plyte z napedu, wlozyc inna i zamontowac ja
   poleceniem /sbin/mount_cd9660 /dev/cd0a /cdrom (o ile cd0a odpowiada
   napedowi CDROM). Najnowsze wersje FreeBSD pozwalaja na montowanie CDROM-u
   poleceniem /sbin/mount /cdrom.

   Jesli masz do dyspozycji niewiele miejsca na dysku, mozesz skorzystac z
   bezposredniego systemu plikow na drugiej plycie CD FreeBSD. Jej zawartosc
   zmienia sie z kazdym nowym wydaniem systemu. Sprobuj na przyklad zagrac w
   jedna z gier umieszczonych na CDROM-ie. Przyda sie przy tym lndir,
   instalowane wraz z X Window System, aby powiadomic programy gdzie znajduja
   sie potrzebne im pliki, poniewaz sa one w systemie plikow /cdrom, a nie
   jak zazwyczaj w /usr i jego podkatalogach. Skorzystaj z man lndir.

11. Uwagi mile widziane

   Jesli skorzystales z niniejszego wprowadzenia, chetnie dowiem sie, czy w
   czyms ci ono pomoglo, co bylo niedostatecznie wyjasnione i czego
   brakowalo. Dziekuje profesorowi Eugene W. Stark z SUNY-Stony Brook, oraz
   Johnowi Fieberowi za pomocne uwagi.

   Annelise Anderson, <andrsn@andrsn.stanford.edu>
